Phát triển kinh tế biển, có cần lập Bộ về Biển?

 

Là quốc gia biển, Việt Nam đang thiếu quá nhiều yếu tố, yếu về khoa học và lạc hậu về công nghệ để phát triển kinh tế biển bền vững.

Sáng 26/7, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHH Việt Nam), UBND TP Hải Phòng, Tổng cục Biển và Hải đảo phối hợp tổ chức chuỗi sự kiện với chủ đề "Phát huy vai trò của Khoa học, Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo trong thực hiện Chiến lược Phát triển kinh tế Biển bền vững gắn với công bằng xã hội".

Phat trien kinh te bien, co can lap Bo ve Bien?
TSKH Nghiêm Vũ Khải – Đại biểu Quốc hội, Phó chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu khai mạc tại hội thảo, TSKH Nghiêm Vũ Khải – Phó chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam cho biết, Nghị quyết số 36-NQ/TW là văn kiện rất quan trọng của Đảng. Các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển bền vững kinh tế biển đề ra trong Nghị quyết là các vấn đề rất bao quát, có tính chất chiến lược và dài hạn.

TS Khải cho biết thêm, Nghị quyết đề ra 5 nhiệm vụ trọng tâm và 3 khâu đột phá. Hội thảo lần này sẽ là mốc quan trọng vô cùng ý nghĩa ghi nhận hợp các bên giữa Liên hiệp Hội Việt Nam và Tổng cục Biển và Hải đảo, đặc biệt là khi 2020 Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN.

Chủ đề kinh tế biển bền vững là nội dung nổi bật để mới quan hệ hợp tác này phát huy ở tầm vóc khu vực, cả khối quản lý nhà nước và hợp tác giữa các tổ chức nhân dân.

Theo ông Lê Khắc Nam, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng, Hải Phòng quyết tâm vươn lên làm giàu từ kinh tế biển mà trọng điểm là phát triển cảng biển, dịch vụ cảng, công nghiệp, du lịch; xây dựng hệ thống các trung tâm nghiên cứu, ứng dụng chất lượng cao, thu hút đội ngũ các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế giỏi về Hải Phòng gắn với phát triển đào tạo nhân lực, nhân tài.

Đồng thời, xây dựng Hải Phòng trở thành đô thị kiểu mẫu, sáng, xanh, sạch, đẹp, gần gũi thiên nhiên, có chất lượng sống tốt; hun đúc khát vọng xây dựng thành phố trí tuệ, hạnh phúc, đáng sống.

Phat trien kinh te bien, co can lap Bo ve Bien?
Ông Lê Khắc Nam - Ủy viên Ban thường vụ thành ủy, Phó chủ tịch UBND TP Hải Phòng
 

Tại hội thảo, Tổng Cục biển và Hải đảo (Bộ Tài nguyên - Môi trường Việt Nam) đã giới thiệu dự thảo Nghị quyết về Kế hoạch Tổng thể và kế hoạch 5 năm của Chính phủ, thực hiện Nghị quyết số 36 của Trung ương Đảng về phát triển bền vững kinh tế biển.

Ông Tạ Đình Thi – Tổng Cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo, cơ quan tham mưu và điều phối báo cáo việc thực hiện Nghị quyết 36 đã đánh giá cao nỗ lực của LHH Việt Nam và các tổ chức thành viên có nhiều đóng góp tích cực cho bảo vệ môi trường biển, hải đảo. Ông Thi cho rằng, cần thúc đẩy hơn nữa mối quan hệ hợp tác giữa cơ quan này và LHH Việt Nam, góp phần thực hiện thành công mục tiêu cụ thể của chiến lược biển.

Phat trien kinh te bien, co can lap Bo ve Bien?
Dự thảo nghị quyết của Chính phủ về kế hoạch tổng thể và kế hoạch 5 năm của Chính phủ.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Lê Bộ Lĩnh - nguyên Phó Tổng Thư ký Quốc hội cho rằng, cần tái cấu trúc hệ thống tổ chức KHCN công lập về biển đảo. Có thể xây dựng học viện KHCN biển đảo Việt Nam; Liên kết, hợp tác với các tổ chức KHCN các nước; Đánh giá nguồn nhân lực KHCN biển hiện nay về số lượng, chất lượng cơ cấu; Đổi mới chương trình đào tạo; Chính sách đãi ngộ đối với cán bộ KHCN biển.

Vị chuyên gia cũng nêu kinh nghiệm từ các nước trong lĩnh vực này. Đơn cử như tại Australia: Kế hoạch KH&CN biển cùng với Chiến lược phát triển các ngành kinh tế biển là trụ cột để thực hiện Chính sách biển quốc gia. Kế hoạch sẽ bao gồm tất cả các chương trình KHCN và Kinh tế biển đang vận hành trong các bộ, cơ quan Liên bang và các cơ quan liên quan. Kế hoạch đưa ra khuôn khổ chung và những ưu tiên cho khoảng 15 năm.

Tại Brazil, nghiên cứu khoa học và công nghệ biển là một trong 3 hoạt động của chiến lược thực hiện chính sách nguồn lợi biển quốc gia do Ủy ban liên bộ về nguồn lợi biển hướng dẫn và điều phối.

Phat trien kinh te bien, co can lap Bo ve Bien?
Ông Lê Bộ Lĩnh trình bày tại Hội thảo.

Ở Trung Quốc có "Chương trình phát triển biển dựa trên các thành tựu nghiên cứu KH&CN” (1996-2010); xây dựng Trung tâm thông tin Hải dương học quốc gia và Kế hoạch trung hạn và dài hạn cho phát triển KH&CN biển và chính sách công nghệ biển (chính sách xanh)

Mỹ có chiến lược quốc gia về nghiên cứu biển định hướng các kế hoạch 10 năm của các tổ chức và cá nhân..

Cần lập cơ quan đặc biệt về Biển?

Trong phần tham luận tại hội thảo, Phó Chủ tịch LHH Việt Nam Phan Tùng Mậu đánh giá, từ chủ trương đến giải pháp, phương án được đề cập tới trong dự thảo Nghị quyết của Bộ Tài nguyên Môi trường đưa ra không có tư duy mới, "chưa có ý tưởng nào đột phá và chưa mạnh dạn để đột phá".

"Nước ta có 28 tỉnh ven biển, gần một nửa số tỉnh Việt Nam nhưng lực lượng xông pha ra biển không nhiều, khai thác ở biển cực kỳ khó khăn. Khó khăn ở đâu? Chúng ta thiếu công cụ, thiếu tàu thủy.

Nếu muốn trở thành một quốc gia biển, chúng ta phải phát triển công nghiệp tàu thủy" - TS. Phan Tùng Mậu nhận định.

Phat trien kinh te bien, co can lap Bo ve Bien?
TS Phan Tùng Mậu đặt câu hỏi về sự tồn tại của cơ quan đặc biệt chuyên trách về Biển.

Theo Phó Chủ tịch LHH Việt Nam, thiếu ngành công nghiệp đóng tàu, Việt Nam không thể mơ được như lời Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã nói: "Có 3 vấn đề quan trọng trụ cột là Kinh tế, Quân sự và Khoa học Công nghệ". Khoa học Công nghệ theo đó, không phải là để trưng bày mà để phát triển kinh tế, để củng cố cho quân sự. Ở đây, để phát triển chiến lược biển, cần phát triển hợp lý về ngành sửa chữa, đóng tàu.

TS. Phan Tùng Mậu nhấn mạnh, nếu không tập trung củng cố và phát triển ngành công nghiệp đóng tàu thì chỉ một thời gian ngắn nữa thôi, đội ngũ có kỹ thuật về đóng tàu sẽ đi hết. Khi đó, chúng ta phải xây dựng một đội ngũ mới, bắt đầu lại từ đầu để phát triển. Điều này rất bất cập.

Bên cạnh đó, ông Phan Tùng Mậu cho rằng, muốn khai thác biển, sử dụng biển thì phải cần lực lượng chức năng. Nhiều chuyên gia đã đề cập tới việc thành lập một Bộ mới, một bộ chuyên chịu trách nhiệm về biển. Đây sẽ là một đơn vị hành chính thực sự để họ có trách nhiệm với tất cả các phương án, dự án cho khai thác biển trên cơ sở có quyền lực rõ ràng, cơ cấu tổ chức rõ ràng hơn.

Vấn đề thứ ba là cách xây dựng mục tiêu chiến lược và giải pháp chiến lược: Kế hoạch được giới thiệu là kế hoạch 5 năm nhưng những công việc được đưa ra như là chương trình cho 50 năm. Kế hoạch, mục tiêu đặt ra là vĩ mô và quá dài dòng. Nếu chỉ xác định 5 năm, thời gian là rất ngắn, phải có mục tiêu cụ thể, đặt ra cái gì phải làm cho bằng được. Phân công công việc cho bộ nào thì phải nêu rõ công việc cho bộ đó luôn. Ví dụ: giao việc cho Bộ Giao thông Vận tải, hoàn thiện cơ sở hạ tầng thì chỉ cần nhắc tới dự án cầu nào, đường nào, nối trung tâm kinh tế nào với trung tâm nào... phải hoàn thành.

Quan điểm thành lập một cơ quan Bộ mới chịu trách nhiệm về phát triển kinh tế biển bền vững cũng được TS.Nguyễn Hữu Dũng - Chủ tịch Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam đồng tình.

Phat trien kinh te bien, co can lap Bo ve Bien?
TS. Nguyễn Hữu Dũng tại hội thảo.
 

Theo TS. Dũng, điểm hạn chế nhất của Việt Nam là sự phối hợp. Đây là sự kết hợp giữa các cơ quan chức năng của Việt Nam để quản lý. Ví dụ, kinh tế biển đang đươc "giăng" ra 8 Bộ cùng quản lý.

Ông Dũng cho rằng, thay vì những câu mơ hồ như "hoàn chỉnh tổ chức điều hành" trong giải pháp, mục tiêu của dự thảo thì cần nghiêm túc xem xét để lập một Bộ mới - Bộ Biển và Thủy sản. Đây là cơ quan sẽ làm đầu mối để điều hành sự phối hợp giữa các lĩnh vực, các dự án phát triển kinh tế biển.

Bên cạnh đó, TS. Nguyễn Hữu Dũng cũng cho rằng, Nghị quyết 36 lần đầu tiên nói tới việc nuôi trồng thủy sản, đặt chữ nuôi trồng lên trước chữ khai thác thủy sản. Nghị quyết 36 nhận thức rõ về sự cần thiết phải nuôi trồng nguồn lợi kinh tế này. Tuy nhiên, dự thảo đề án được giới thiệu lại không có chữ nào nhắc tới "nuôi trồng biển". .

"Nếu tiếp tục theo dự thảo này, Nghị quyết có khả năng không thành công. Khi đó mới thấy vai trò của LHH Việt Nam là phải làm sao để Nghị quyết 36 đi vào cuộc sống. Bớt những từ hoa mỹ, cụ thể hóa hơn nữa các biện pháp, giải pháp để thực hiện sao cho hiệu quả" - TS. Nguyễn Hữu Dũng nhấn mạnh.

Nhà khoa học thuê tàu cá nghiên cứu biển

Theo ông Đào Mạnh Tiến -  Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển bền vững trực thuộc LHH Việt Nam, khoa học công nghệ của Việt Nam hiện nay chưa thể hiện được rõ tiềm lực thực sự của nó.

Khoa học của chúng ta đã lạc hậu so với thế giới nhưng công nghệ của Việt Nam còn lạc hậu so với khoa học.

Ông Tiến kể về kinh nghiệm nghiên cứu khoa học về biển của các nhà khoa học Việt Nam.

"Chưa có nhà khoa học biển ở nước nào mà khổ như nhà khoa học biển Việt Nam. Tôi đã từng thuê tàu cá, tàu gỗ để ra khơi nghiên cứu khoa học. Còn các thiết bị để điều tra của các nhà khoa học Việt vô cùng lạc hậu, có những thiết bị của Nga, từ thời Stalin" - ông Tiến nhấn mạnh.

Trong khi đó, với các thiết bị khoa học lạc hậu, việc nghiên cứu khoa học biển sẽ không thể có kết quả chính xác. Như vậy, vừa tốn kém để điều tra nghiên cứu lại vừa không cho kết quả chính xác, kết quả là gây ra lãng phí. Trong khi điều tra cơ bản là vấn đề đặc biệt cần thiết trước khi bắt tay vào bất cứ dự án, giải pháp phát triển kinh tế biển nào.

Một vấn đề nữa được ông Tiến đề cập là việc công khai, minh bạch các thông tin nghiên cứu điều tra của các cơ quan chức năng. Đây là vấn đề cần thiết nhất trong việc cho phép các đơn vị, cơ quan, doanh nghiệp tiếp cận các thông tin để lựa chọn các phương án, dự án, giải pháp phát triển.

Cúc Phương

(http://baodatviet.vn/khoa-hoc/lien-hiep-hoi/phat-trien-kinh-te-bien-co-can-lap-bo-ve-bien-3384504/?fbclid=IwAR1O7xGVaWnui_dNdhSpX0TyGTW0HfyvToXCSJnOHMns0eY_SXvLzF11Pek)


Scroll To Top