Nữ trí thức trong cuộc sống hôm nay

Đội ngũ trí thức Việt Nam ngày càng phát triển, cả về số lượng và chất lượng, khẳng định vai trò của mình trong xã hội. Nữ trí thức tham gia hầu hết các lĩnh vực hoạt động của xã hội, đảm nhận nhiều vị trí, trọng trách trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, các doanh nghiệp, cơ quan nghiên cứu, đơn vị sự nghiệp…

Một nửa của xã hội và một phần trong số ấy – những nữ trí thức. Thời xưa hay thời nay, dù sự quan niệm bình đẳng ở mỗi thời có thể nặng – nhẹ khác nhau thì sự khẳng định nữ trí thức là một phần tinh hoa của nữ giới vẫn luôn được đề cao. Thế nhưng ngay cả phần được coi là tinh hoa ấy vẫn đã và đang bị những “giáo điều” của xã hội, của quan niệm trọng nam khinh nữ chi phối…

Hãy xem bài học nhãn tiền từ thế giới – những nước vốn được cho là tân tiến nhất cũng luôn chứa đựng những điều “phi lý”. Trong giới nghiên cứu khoa học vẫn truyền tai nhau câu chuyện những nhà khoa học nữ bị lãng quên. Vera Rubin, Cecilia Payne hay Chien Shiung Wu là những nhà khoa học nữ có nhiều đóng góp cho khoa học Mỹ nhưng đều không được nhắc đến vì phân biệt giới tính hoặc là bị ăn cắp phát minh. Nhà khoa học nữ Cecilia Payne là một ví dụ. Cecilia Payne bắt đầu nghiên cứu tại Đại học Cambridge (Anh), sau khi nhận được học bổng về thực vật học, vật lý học và hóa học. Nhưng chúng đều đã không có ý nghĩa bởi Cambridge từ chối cấp bằng cho phụ nữ như bà. Payne từng đưa ra chứng minh các thành phần cấu tạo Mặt trời khác biệt với trái đất song nghiên cứu của bà đã không được công nhận…

Trường hợp của nhà khoa học nữ Chien Shiung Wu của là một điển hình của sự phân biệt. Bà đã có những đóng góp lớn cho khoa học nhờ khám phá ra sự vi phạm của Luật Bảo tồn Tính chẵn lẻ trong khi đây là định luật phổ biến rộng rãi. Phát hiện của Wu đã đảo ngược quan điểm khoa học tồn tại suốt 30 năm. Tuy nhiên, hai đồng nghiệp của Wu là Chen Ning Yang và Tsung Dao Lee, những người nhờ đến phát hiện và sự giúp đỡ của bà để chứng minh cho lý thueets này đã nhận giải thưởng Nobel còn bà thì không được đề cập đến…

Đó chỉ là một trong số những nhà khoa học nữ bị phủ nhận sự đóng góp của họ cho khoa học. Và đó cũng mới chỉ là trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học còn trong các lĩnh vực khác (như chính trị, xã hội, kinh tế…) thì sao?

Ở Việt Nam chúng ta, đất nước theo văn hóa phương Đông, sức nặng của những lễ nghi, giáo điều càng lớn, theo quan niệm, người phụ nữ phải gánh trên vai “Tam tòng, tứ đức”. Với người nữ trí thức, còn thêm gánh nặng công việc xã hội. Bốn chữ vàng “Công, Dung, Ngôn, Hạnh” hay danh hiệu “Giỏi việc nước, đảm việc nhà” vừa như sự ngợi ca được dành riêng cho phái nữ, vừa như sự khẳng định vị thế, vai trò “kép” của người phụ nữ hiện nay. Người nữ trí thức vừa phải đảm đương tốt công việc gia đình, vừa hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ xã hội. Song mặt khác, cũng cho thấy gánh nặng đang được đặt “đều đặn” lên cả hai vai người phụ nữ sao cho “vẹn cả đôi đường”…

Yêu cầu, trách nhiệm với xã hội, với gia đình, một câu hỏi được đặt ra: Vậy phần tinh hoa ấy đã được phát triển đúng tiềm năng? Khi mà nội trợ trong gia đình – phần “ưu tiên” vẫn thuộc về phụ nữ.

Thực tế đã chứng minh. Trong suốt chiều dài hàng nghìn năm lịch sử dân tộc, phụ nữ luôn đóng vai trò quan trọng. Không chỉ anh hùng trong chiến đấu vì độc lập dân tộc, phụ nữ Việt Nam còn khẳng định tài năng, trí tuệ của mình trong sự nghiệp xây dựng đất nước. Tuy nhiên, do sự kì thị, những ràng buộc của lễ giáo phong kiến, nên nữ giới không có điều kiện bộc lộ và phát huy hết tài năng của mình. Đội ngũ nữ trí thức chỉ thực sự được hình thành gắn liền với sự nghiệp cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Có thể thấy, ngay khi nước nhà non trẻ được thành lập, tại Điều 9 của bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1946, Điều 9, khẳng định: “Đàn bà ngang quyền đàn ông về mọi phương diện”.

Ngày nay, cùng với sự nỗ lực của bản thân, đội ngũ nữ trí thức Việt Nam ngày càng phát triển, cả về số lượng và chất lượng khẳng định vai trò của mình trong xã hội. Nữ trí thức tham gia hầu hết các lĩnh vực hoạt động của xã hội, đảm nhận nhiều vị trí, trọng trách trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, các doanh nghiệp, cơ quan nghiên cứu, đơn vị sự nghiệp từ Trung ương đến địa phương, nữ trí thức đã và đang đóng góp tích cực vào việc hoạch định và thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao dân trí và bồi dưỡng nhân tài; sáng tạo những công trình khoa học, văn hóa, nghệ thuật có giá trị, nhiều sản phẩm hàng hóa, dịch vụ có chất lượng cao; góp phần từng bước nâng cao trình độ khoa học và công nghệ của đất nước, vươn lên tiếp cận với trình độ của khu vực và thế giới.

Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học công nghệ, sáng tạo văn học nghệ thuật có giá trị cao. Nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước do phụ nữ làm chủ nhiệm. Có những đề tài nghiên cứu, sáng kiến khoa học làm lợi cho đất nước nhiều tỷ đồng. Nhiều nữ trí thức đạt được những giải thưởng cao quý trong nước và quốc tế, vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu “Nhà giáo Nhân dân”, “Nhà giáo Ưu tú”, “Thầy thuốc Ưu tú”, “Nghệ sĩ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú”. Nhiều nữ trí thức đã trở thành các nữ doanh nhân giỏi, năng động, tài ba…

Có thể, trong thực tế cuộc sống hàng ngày, ta vẫn bắt gặp những câu chuyện mang nỗi niềm đầy vơi của các chị – những người làm nghiên cứu khoa học, những người đang hàng ngày gieo con chữ, gieo trí thức… Song vượt lên trên những rào cản xã hội, những định kiến, bằng chính sự kiên cường sẵn có, bằng chính sự bao dung, bằng quyết tâm, người nữ trí thức đàng từng ngày khẳng định vị thế, vai trò của mình trong xã hội và thực hiện tốt chức năng kép …của mình!.

Huệ Minh

Bài viết liên quan